EĞİTİM DE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI VE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

Selim Dervişoğlu

EĞİTİM DE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI VE  DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR 
Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi ve günlük hayatın hemen her alanına yayılması, eğitim sistemlerini de önemli ölçüde etkilemektedir. Öğrenme ve öğretme yöntemlerinin değiştiği bu süreçte, öğretmen ve öğrencilerin yeni teknolojilere uyum sağlaması ve farklı beceriler kazanması kaçınılmaz hâle gelmektedir. Ancak burada üzerinde durulması gereken temel soru, yapay zekânın eğitimde ne gibi imkânlar sunduğundan ibaret değildir. Asıl mesele, bu teknolojilerin öğrencilerin öğrenme becerilerini ve öğretmenlerin mesleki yeterliliklerini nasıl etkilediği, ortaya çıkardığı risklerin neler olduğu ve eğitim amaçlarından uzaklaşmadan nasıl kullanılabileceğidir.
Öğrenci açısından değerlendirildiğinde yapay zekâ, öğrenme sürecini kolaylaştıran ve bireysel ihtiyaçlara göre şekillendiren önemli imkânlar sunmaktadır. Özellikle dil öğreniminde kelime hazinesinin geliştirilmesi, konuşma pratiği yapılması ve dil bilgisi kurallarının öğrenilmesi gibi alanlarda destek sağlamaktadır. Öğrencilere anında geri bildirim sunması, eksiklerini görmelerine ve kendi öğrenme süreçlerini takip etmelerine yardımcı olmaktadır. Ayrıca öğrencilerin güçlü ve zayıf yönlerini dikkate alarak kişiselleştirilmiş öğrenme ortamları oluşturulmasına katkıda bulunmaktadır. Bununla birlikte yapay zekânın kontrolsüz kullanılması, öğrencilerin hazır bilgilere aşırı yönelmesine, araştırma ve düşünme sorumluluğunu teknolojiye bırakmasına neden olabilir. Bu durum zamanla eleştirel düşünme, sorgulama, problem çözme ve bağımsız karar verme becerilerinin zayıflaması riskini taşımaktadır. Daha önemlisi, yapay zekânın sunduğu bilgilerin her zaman doğru, tarafsız ve eksiksiz olmadığı unutulmamalıdır. Öğrenciler farkında olmadan yanlış bilgilere, tek taraflı değerlendirmelere veya belirli düşünce kalıplarına yönlendirilebilir.
Öğretmen açısından bakıldığında yapay zekâ, ders planlarının hazırlanması, öğretim materyallerinin geliştirilmesi, ölçme ve değerlendirme süreçlerinin yürütülmesi ve öğrencilere geri bildirim verilmesi gibi konularda önemli kolaylıklar sağlamaktadır. Öğretmenin zamanını daha verimli kullanmasına, öğrencilerin bireysel farklılıklarını belirlemesine ve ihtiyaçlarına uygun öğrenme etkinlikleri geliştirmesine yardımcı olabilmektedir. Ancak öğretmenin de yapay zekâ tarafından üretilen bilgileri sorgulamadan kabul etmesi ve mesleki bilgi ve deneyimini bu araçların sunduğu çıktılara bırakması önemli bir tehlikedir. Ders içeriklerinin, değerlendirmelerin ve öğrenciye yönelik yönlendirmelerin yapay zekâ tarafından üretilen bilgiler üzerinden yeterince denetlenmeden oluşturulması, eğitim faaliyetlerinin niteliğini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca yapay zekânın ürettiği yanlış veya tek taraflı bilgilerin öğretmen aracılığıyla öğrencilere aktarılması, istenmeyen düşünsel yönlendirmelere zemin hazırlayabilir. Bu nedenle öğretmenin teknolojiyi kullanan kişi olmanın ötesinde, onun ürettiği bilgileri değerlendiren, doğruluğunu denetleyen ve eğitim amaçlarına uygunluğunu belirleyen temel aktör olma sorumluluğu devam etmektedir.
Yapay zekânın eğitimde kullanımında üzerinde durulması gereken bir diğer konu etik ilkeler ve veri güvenliğidir. Öğrenci ve öğretmenlere ait kişisel bilgilerin hangi amaçlarla toplandığı, nasıl işlendiği ve kimlerle paylaşıldığı önemli bir güvenlik meselesidir. Bunun yanında yapay zekânın bilgiyi seçme, sınıflandırma ve sunma biçiminin kullanıcıların düşüncelerini ve kararlarını etkileyebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. Dolayısıyla mesele yalnızca yanlış bilgiye ulaşmak değildir; doğru olduğu düşünülen bilgilerin belirli bir bakış açısıyla sunulması ve kullanıcının farkında olmadan bu bakış açısının etkisi altında kalması da mümkündür. Bu açıdan yapay zekânın kontrolsüz kullanımı, başlangıçta öğrenmeyi kolaylaştırmak amacıyla başvurulan bir aracın zamanla eğitim amaçlarından sapmasına ve istenmeyen yönlendirmelere neden olmasına yol açabilir.
Genel olarak değerlendirildiğinde yapay zekâ, eğitimde önemli fırsatlar sunmakla birlikte kendi başına bir amaç veya mutlak bir bilgi kaynağı olarak görülmemelidir. Önemli olan, bu teknolojiyi ne kadar yaygın kullandığımız değil, hangi amaçla, hangi sınırlar içerisinde ve ne ölçüde bilinçli kullandığımızdır. Öğrencilerin ve öğretmenlerin yapay zekâ okuryazarlığının geliştirilmesi, etik kullanım konusunda bilinçlendirilmesi, üretilen bilgilerin farklı kaynaklarla karşılaştırılması ve eleştirel değerlendirme alışkanlığının kazandırılması gerekmektedir. Eğitim politikaları ve öğretim programları da bu dönüşümü dikkate alarak yeniden değerlendirilmelidir.
Sonuç olarak yapay zekâ, öğretmenin yerini alan bir otoriteye veya öğrencinin düşünme sorumluluğunu devralan bir mekanizmaya dönüşmemelidir. Öğrenci için öğrenmeyi destekleyen, öğretmen için mesleki faaliyetleri kolaylaştıran bir araç olarak kalmalıdır. Çünkü eğitimin temel amacı yalnızca bilgiye ulaşan değil, ulaştığı bilgiyi sorgulayan, değerlendiren, gerektiğinde itiraz edebilen ve kendi düşüncesini oluşturabilen bireyler yetiştirmektir. Geleceğin eğitiminde asıl başarı, yapay zekâyı en fazla kullanan bireyleri yetiştirmek değil, bu teknolojiyi bilinçli biçimde yönetebilen, onun imkânlarından yararlanırken sınırlarının da farkında olan bireyler yetiştirebilmektir